Boekrecensie: Paramaribo, de vrolijkste stad in de jungle
Ramdas blikt verstard in de rondte en verzamelt alle minutieus ontlede impressies
Tussen het groeiende aantal Surinaamse scribenten en rijmelaars onder de geestelijke paraplubescherming van Prof. Dr. M. van Kempen is Anil Ramdas uitgegroeid tot de meest productieve en intrigante auteurs van eclatant formaat. Zijn in 1992 verschenen essay “De stier, de Papegaai en de klimmende bougainville “ waarmee de auteurs zelfs op de longlist van de inmiddels prestigieuze Libris Literatuurprijs werd geslingerd, is in tegenstelling tot zijn recent herdrukte reisverslag “Paramaribo, de vrolijkste stad in de jungle “waarin hij narcistische gevoelens en aanfluitingen over elkaar laat buitelen, het schoolvoorbeeld van een studentikoos geschreven verhandeling.
Zijn voorzichtige verwijzing in dit bijna bekroonde essay naar alle geraadpleegde literatuur en bronnen sterkt je als lezer in deze opvatting. Het reisverslag is daarentegen luchtig en vanuit de directe, vrije hand geschreven. Helaas heeft deze persoonlijke en indirecte weergave van lyrische impressies ook zijn schaduwkanten. Hoewel Ramdas zich in dit reisverslag een fijnzinnige observator betoont komt hij reeds in het eerste hoofdstuk over als een dreinende kanenbraaier die er mettertijd een punt van maakt dat hij in Suriname niet kon internetten. Hoewel hij het eerste hoofdstuk afsluit met de aankondiging van de onafhankelijkheidsviering, leutert hij in het tweede hoofdstuk los over zijn jeugdsentimenten en vermetelheden in zijn jeugd. ‘ Mijn dag kon niet meer stuk en het was nota bene een nationale feestdag om de onafhankelijkheid te herdenken (blz. 14 ). ‘Het wantrouwen tussen Hindostanen en Creolen was in de jaren voor de onafhankelijkheid in 1975 drastisch toegenomen. Voor het eerst merkte ik dat ik alleen Hindostaanse vriendjes had en maar één Creools jeugdvriendje, Emile, die naast ons woonde (blz. 15 )’ . Dit hoofdstuk is een caleidoscopische nietszeggendheid over een panoramisch verdord verleden die in dit reisverslag aan functionaliteit inboet.
Het derde hoofdstuk, echter beginnend met de regels (blz. 26 ): ‘Ik wilde de viering van de onafhankelijkheid meemaken en daarna meteen aan de slag’ schijnt het verzuim nogal te willen inlopen. De beschrijving van het leven van Len (blz. 60) is uiterst aangrijpend en tekenend voor de huidige kille, koelbloedige Surinaamse realiteit. Het reisverslag is lichtelijk opgebloeid tot een boeiende vertelling gegoten in een literaire stijl. Je kunt het ook lezen als een roman in welk geval je je vergevensgezind en mild zou willen opstellen tegenover zijn dramatische falen met zijn in 1994 verschenen novelle ‘Wat Mai wist ‘.
Ramdas onderscheidt zich in dit werk niet in de eerste plaats door zijn sociale sensitiviteit voor Suriname maar ook door een grote cultuurgevoeligheid waar zijn nostalgie een uiting van is. Dat wat bij lezing van dit werk erg in het oog springt is dat de auteur de indruk maakt geraakt te zijn door tegenstrijdige waarden en stromingen in Suriname. Op grond van diens milieu en opvoeding, zijn persoonlijke neigingen en aanleg en door lectuur is hij in dit boek de erfgenaam van twee antithetische tradities: het reactonaire en optimisme van de vervlogen jaren zeventig en de hedendaagse statisch-romantische tendens in Suriname. Hij vertolkt dat als volgt: ‘…; de Sommelsdijkse kreek trad uit zijn stinkende, modderige oevers terwijl het water van de Suriname rivier vervaarlijk aan het stijgen was’ (blz. 81).
Ramdas’ cultuurgevoeligheid kan ook begrijpelijk worden gemaakt vanuit zijn identiteitsproblematiek: een perifere positie die belemmerend werkt op het vinden van identificatie-objecten in de Sociale omgeving van Suriname. Vaak tonen sociaal-eenzamen een hoge graad van cultuurgevoeligheid waarbij deze zich een identiteit scheppen op grond van in hun cultuur verankerde waarden of dat ze zich zelf gaan identificeren met grote figuren. In zijn boek werken alle sociale, culturele en psychologische factoren vanzelfsprekend niet in dezelfde richting. In sommige opzichten versterken zij elkaar, en in andere opzichten zijn ze weer met elkaar in strijd. Dit draagt bij tot de gecompliceerdheid van het totaalbeeld (= Ramdas verkast zich in de Surinaamse realiteit) dat verrijst bij de bespreking van dit reisverslag. Ramdas komt niet tot een synthese omdat hij een los aan elkaar hangende vertelling opvoert. Zijn psychologische en intellectuele kijk op het hedendaagse Suriname heeft hem sensitief gemaakt voor de belangrijkste problemen van dat land hetwelk hij terecht niet los tracht te begrijpen van de eigen geest en psyche. Ramdas heeft zich aan determinerende invloeden slechts gedeeltelijk weten te onttrekken waardoor hij een hoge graad van geestelijke autonomie bereikt heeft.
De onopgeloste tegenstrijdigheden en de gecompliceerdheid die aanwijsbaar zijn in Suriname, sluiten de mogelijkheid van een fundamenteel kenmerk dat ze begrijpelijk maakt, niet uit. Dit fundamentele kenmerk is zijn streven naar waarheid zonder nut of baat.
De observatie van Ramdas getuigt van en zeer precieze waarneming waarbij de precisie je als lezer soms behoorlijk kan doen afmatten. Niet op elk detail hoeft de auteur een halogeen schijnwerper te richten. Zijn gang door de stad Paramaribo is die van een kluizenaar met straatangst die zich met een slakkengangetje wurmt door de ene menigte om zich vervolgens voort te bewegen door donkere stegen en zich ten slotte terug trekt in zijn schulpje.
Hij blikt verstard in de rondte, verzamelt alle minutieus ontlede impressies die zijn blikveld binnen huppen maar dreigt door al deze wirwar van indrukken in zijn eigen web te verstikken en daardoor gevangen zit in zijn eigen labyrintische constructie. Desalniettemin is deze publicatie bij uitstek geschikt voor een ieder die zichzelf op een reis naar Suriname verwent, verder de grote aantallen Nederlandse stagiaires en last but not least de uitkeringsgerechtigde Surinaamse ‘ trendsetters’ die opwaarts –en voorwaarts klapwiekend over de lumineuze straten van Paramaribo drentelen en á la Ramdas op een terras neerstrijken met de hoop dat iemand op hen afstapt om een handtekening te vragen.
Titel: Paramaribo, de vrolijkste stad in de jungle
Auteur: Anil Ramdas
Uitgeverij: De Bezige Bij, Amsterdam



