Waarom geen aparte scholen voor hoogbegaafden


Er wordt de laatste tijd veel aandacht besteed aan het onderwerp ‘aparte scholen voor hoogbegaafde kinderen’. De Leonardoschool in Venlo is met de opstart hiervan bezig en staat daarom volop in de publiciteit. Er is een discussie gaande over het feit of het wel of niet wenselijk is om hoogbegaafde kinderen op aparte scholen onderwijs te geven. Het Landelijk Informatiecentrum Hoogbegaafdheid (LICH) wordt hierover regelmatig om een mening gevraagd. Vandaar dat het LICH nu zelf de publiciteit zoekt om zijn visie hierover weer te geven.

Het is de bedoeling dat scholen kinderen opleiden om hen voor te bereiden op de maatschappij, zodat ze hun plaats in de samenleving kunnen gaan innemen op een zo succesvol mogelijke manier. Het sociale en intellectuele milieu in de klas vormt doorgaans een goede afspiegeling van de maatschappij waar ze na hun school- en studietijd in terechtkomen. Het milieu van een gymnasium zal weliswaar verschillen van dat van het vmbo, maar het zal wel binnen de kaders vallen van de samenleving zoals die nog herkenbaar is voor de meeste mensen. Kinderen leren van jongs af aan in te zien dat er zeer veel verschillende soorten mensen bestaan en ze leren om te gaan met verschillende ‘IQ-hoogtes’. Dit is een vaardigheid waar ze mee opgroeien, en die hen later goed van pas kan komen. Voor het hoogbegaafde kind kan dit bijvoorbeeld nuttig zijn wanneer het later op de werkvloer te maken heeft met uiteenlopende niveaus of een leidinggevende functie bekleedt. Het zal zich dan ook beter een beeld kunnen vormen van de capaciteiten, mogelijkheden en onmogelijkheden van zijn collega’s dan wel werknemers en hoe daar mee om te gaan. Gebrek aan tolerantie en inlevingsvermogen ligt aan de wortel van veel actuele maatschappelijke problemen. Een groep kinderen isoleren van de rest lijkt ons dus in dit opzicht geen goed idee.

Hoogbegaafde kinderen die van jongs af aan een aparte school bezoeken voor hoogbegaafden worden gevormd door een intellectueel elitaire omgeving. Zij zullen waarschijnlijk niet de moeilijkheden ondervinden die hoogbegaafde kinderen op gewone scholen kunnen tegenkomen, maar de kans is groot dat ze zich later niet thuis voelen in de maatschappij en dat het voor hen geen tweede natuur zal zijn om op een ontspannen en normale manier om te gaan met mensen met een lager IQ. Zodoende zal de kans aanwezig zijn dat ze hun talenten niet optimaal kunnen benutten. Er is meer nodig dan alleen intellectuele ontwikkeling om succesvol en gelukkig te zijn! Het opbouwen van dit soort sociale vaardigheden kan juist voor hoogbegaafde kinderen van groot belang zijn.

Het LICH kiest dus heel bewust niet voor aparte scholen. Het zet zich vanaf 1998 op een heel andere manier in voor het hoogbegaafde kind. Het heeft er van het begin af aan het belang van ingezien om hoogbegaafdheid zo vroeg mogelijk te herkennen en te begeleiden. Vandaar dat het ook informatiemateriaal voor huisartsen, consultatiebureaus en peuterspeelzalen heeft ontwikkeld en verspreid. Een zo vroeg mogelijke herkenning en begeleiding voorkomt een groot aantal problemen en maakt het zeker overbodig om aparte scholen voor hoogbegaafden op te richten. Met de juiste kennis van leerkrachten, materialen (speciaal ontwikkeld door het LICH voor hoogbegaafde kinderen) en begeleiding kunnen hoogbegaafde kinderen prima op gewone scholen onderwezen worden. Het is een feit dat er veel ouders zijn van hoogbegaafde kinderen die niet tevreden zijn met de behandeling van hun kind op gewone scholen. Daar komen dit soort initiatieven dan ook uit voort, en dat is wel begrijpelijk. Een efficiëntere oplossing is om het huidige onderwijs beter toe te rusten, en dat is ook hard nodig. Er is al veel verbeterd wat dat betreft, maar we zijn er nog lang niet! Problemen doen zich niet alleen voor in het onderwijs. Het LICH wordt ook regelmatig geraadpleegd door artsen, ouders, penitentiaire inrichtingswerkers en Jeugdzorg. Een vertegenwoordiger van Jeugdzorg vroeg het LICH laatst nog om raad, omdat hij constateerde dat veel hoogbegaafde kinderen door gebrek aan herkenning en begeleiding zo in de problemen zijn geraakt, dat ze bij Jeugdzorg terechtkomen. Het is dus ook een maatschappelijk probleem. Het LICH heeft dagelijks te maken met ouders, zorg en scholen die komen met vragen en hulp zoeken. Wij doen wat we kunnen, en dat is veel. We hebben materialen en gerichte informatie ontwikkeld, geven voorlichting en cursussen, en we lichten -bijna altijd op verzoek- de media voor. Onze ervaring op dit gebied is dat iedereen ons weet te vinden en dat het LICH zich voor hen profileert als hét expertisecentrum op het gebied van hoogbegaafdheid bij kinderen. We zien, zoals eerder genoemd, vooral de noodzaak in van een zeer vroege herkenning en begeleiding ter voorkoming van problemen. Dat begint bij de zorg, zoals consultatiebureaus en huisartsen. Voorkoming van problemen zal, ook financieel gezien, het meeste opleveren.

Onze taak is nog lang niet af, er is nog veel te doen. Het is jammer dat de kans bestaat dat het LICH het na dit jaar zonder subsidie moet stellen, waardoor ons voortbestaan wordt bedreigd. Vandaar dat er nu een subsidieaanvraag ligt bij het ministerie waar helaas nog niet op gereageerd is. Men ziet het belang in van ons werk, maar lijkt tot nu toe niet de noodzaak in te zien om ons hierin financieel verder te ondersteunen. We zijn al een eind gevorderd op de weg naar zelfvoorzienendheid, maar dat laatste stuk financiële ondersteuning is voor het LICH van groot belang en onmisbaar. We hopen dat we ons werk in de toekomst kunnen blijven voortzetten, in het belang van het hoogbegaafde kind, zijn begeleiders en de samenleving, die gebaat is bij de harmonieuze ontwikkeling van alle talenten! We doen een oproep aan de politiek, niet alleen om het LICH financieel te steunen, maar tevens om artsen, (peuter)scholen en begeleiders meer budget te geven om deze kinderen eerder de juiste begeleiding te kunnen geven. Waar geen kennis is, is vaak geen begrip. Het LICH heeft volop kennis in huis, en moet de kans krijgen om dit door te geven. Nederland zou zorgvuldig om moeten gaan met zijn talenten. Zeker voor de toekomst is het belangrijk dat initiatieven zoals aparte scholen niet meer ontstaan. We moeten preventief werken en er zo voor zorgen dat er geen geld meer nodig is voor hoogbegaafde kinderen die vastgelopen zijn. Deze zorggroep verdient de juiste begeleiding, dan ontplooien hoogbegaafde kinderen zich als stabiele mensen, wat zeker waardevol is voor de ontwikkeling van Nederland. Elk kind heeft het recht zich te ontplooien en wij hebben de plicht hen hierin te ondersteunen. Hopelijk ziet de politiek dit tijdig in en kunnen wij en deze kinderen werkelijk rekenen op steun overheid.

Reacties
  1. Gast
    februari 24, 2007 om 7:23 am
    Frank de Mink

    Hoogbegaafden moeten wijsheid leren.
    De getalenteerden in ons onderwijs vormen een groep die de wetenschap vooruit zal helpen, leiding zal geven in organisaties en in de politiek, die initiatieven zal nemen en uitvindingen zal doen. Zij zijn de criticasters van onze samenleving, de intellectuele leiders van morgen, die in het onderwijs een speciale behandeling behoeven.
    Als zij niet uitgedaagd worden en niet leren op hun tenen te staan, als zij alleen horen dat ze alles altijd goed doen, en niet op eigen niveau feedback krijgen, dan faalt het onderwijs. Sommige van deze kinderen hebben nog nooit iets anders gehoord dan bewondering; daar word ze lui van en gemakzuchtig. Daardoor kunnen ze zich ver verheven voelen boven hun leeftijdgenoten en de aansluiting met hen missen. Omgang met ontwikkelingsgelijken brengt hen bescheidenheid bij: ook zij maken fouten net als iedereen. Deze gewaarwording maakt dat zij zich beter in anderen kunnen inleven, en niet, zoals de volkswijsheid leert, elitair worden.

    Hoogbegaafden moeten leren dat de hersenen zich verder kunnen ontwikkelen. Dat je iets bereikt, niet vanwege je aangeboren kwaliteiten, maar omdat je je kwaliteiten inzet om dat te bereiken. Dat je verder komt omdat je geconcentreerd bent en je inspant, dat je lastige problemen oplost die anderen niet kunnen oplossen, en dat dit lukt omdat je daar moeite voor doet.

    Onze toekomst hangt van hen af én van ons, als we hun opvoeders en docenten zijn.
    We leven in een tijd waarin we geen elitaire opvattingen mogen verkondigen, en daarmee kan dit standpunt makkelijk worden verward. Het is niet geaccepteerd om een speciale onderwijsbehandeling te vragen voor een bepaalde groep, behalve dan voor hen die weinig ontwikkelingskansen hebben.

    Vaak is het debat over hoogbegaafde leerlingen geconcentreerd op onderpresteren en op mogelijke achterstand in sociaal-emotionele ontwikkeling. Over verrijkingslessen en versnelling wordt ook wel steeds gesproken, maar zonder dat het specifiek over de doelen en inhoud van die lessen gaat, meer dan “leerstof van een paar klassen hoger”, of eigen projecten. De nadruk bij de discussie over hoogbegaafdheid in het onderwijs ligt veelal op het welbevinden en de sociaal-emotionele ontwikkeling van deze kinderen. Terecht, maar vergeten we niet het belangrijkste: als je het geluk hebt dat je verstand zich goed ontwikkelt, moet je dan niet vooral ook leren daar verantwoordelijk mee om te gaan?

    Dus niet alleen de intellectuele en sociale ontwikkeling zou aandacht moeten krijgen, maar ook de opvoeding als burger, als verantwoordelijk lid van deze samenleving. Het gaat daarbij om de ontwikkeling van wijsheid, van verantwoordelijkheid, van burgerschap.
    De ontwikkeling van wijsheid vereist een speciaal soort onderwijs. Het vereist eerst en vooral erkenning van eigen intellectuele grenzen en feilbaarheid, in één woord: nederigheid. Dat betekent ook zicht op de grenzen van wat een mens kan, zicht op de rol van de mensheid op deze planeet, zicht op wat je wel en niet wetenschappelijk kunt onderzoeken en sturen, en inzicht in eigen persoonlijke grenzen en beperkingen.
    Dit is misschien het ontbrekende deel van het onderwijs voor hoog-IQ-leerlingen dat het meest opvalt. Vooral zij die natuurwetenschappen en wiskunde mijden, doorlopen vaak het onderwijs van kleuterschool naar universiteit zonder ooit een docent te ontmoeten, die met hun werk ontevreden is en zonder dat een vak of cursus hen dwingt om te zeggen: \”dit kan ik echt niet.\”

    Nederigheid voor een hoogbegaafde vereist dat hij ervaart voor een intellectuele muur te staan, zoals iedere minder begaafde leerlingen dat meemaakt. Dat kan alleen in een leerplan dat speciaal voor hen is ontworpen, dat zij alleen kunnen begrijpen en tot hun grenzen gaat.
    Deze wijsheid vereist ook logisch denken en andere bouwstenen om te analyseren en te redeneren. Hoogbegaafden moeten logische denkfouten leren herkennen en oefenen in het vermijden van argumentatie-fouten. Niet omdat zij die in het dagelijkse leven nodig zullen hebben, maar omdat deze voor nauwkeurige denken op wetenschappelijk niveau onontbeerlijk zijn. In het domein filosofie van DoD komt dit aan de orde.

    Hoogbegaafden moeten leren dat je wijsheid niet alleen in het onderwijs vergaart, dat veel slimme mensen wijsheid missen en dat slim en wijs iets anders is.
    Wijsheid vereist zeker ook de ontwikkeling van intuïtie en creativiteit, en op welke gebieden je die wel en niet kunt toepassen. Wijsheid en intuïtie gaan over het nemen van goede beslissingen, ook als niet alle gegevens beschikbaar zijn of als onzekerheid en chaos overheersen en toch een beslissing nodig is.

    Wijsheid vereist studie van ethiek, om te beginnen met Aristoteles en Confucius. Het is niet genoeg dat hoogbegaafde kinderen leren dat ze aardig, vriendelijk, gehoorzaam en deugdzaam moeten zijn. Zij moeten weten wat het betekent om goed te doen en goed te zijn. Ze moeten leren om te gaan met morele dilemma’s, en daarover na te denken, om de achterliggende waarden in een dilemma helder te krijgen. Ze moeten leren wat het betekent om als enige een andere keuze te maken, en tegen de meerderheid in te gaan.
    Wijsheid vereist natuurlijk ook grondige kennis van geschiedenis, de geschiedenis van het denken, van de wetenschap, cultuurgeschiedenis, ontwikkeling van de mensheid, ontstaan van de staten. Ze moeten niet zozeer respect krijgen voor de Griekse en Romeinse traditie zoals gymnasia die bijbrengen, maar leren staan op de schouders van filosofen, geleerden, wijzen en andere (historische) figuren, die ze waar dan ook als voorbeeld kunnen vinden.

    Hoogbegaafden moeten leren oordelen en kiezen. Ze moeten leren hoe ze tot nauwkeurige, evenwichtige en beargumenteerde oordelen kunnen komen, en ze moeten die oordelen begrijpelijk onder woorden leren brengen.
    Ze moeten leren om naar anderen te luisteren, om verhalen en ervaringen van anderen te begrijpen. Ze moeten leren om anderen te overtuigen, om aan te sluiten bij de taal van de toehoorder, om levendig en boeiend verhalen te vertellen, die een standpunt illustreren om een dialoog te voeren, een stelling te verdedigen, om van standpunt te veranderen, of om de beperkingen van eigen standpunten te herkennen.

    Het is alsof deze wensen niet passen bij het denken, dat we vandaag in onze scholen aantreffen. Als dat zo is, moeten we dat buiten het onderwijscurriculum als verrijkingsstof aanbieden, of misschien op een eigen school. (Geïnspireerd door een stuk van Murray)

Schrijf een reactie

Login/Register access is temporary disabled