Unilever verovert met pyramidespel Indiase platteland via vrouwen


Een project in Bangladesh, waarbij arme plattelandsvrouwen geld verdienden door met een mobiele telefoon huis aan huis telefoongesprekken te verkopen, bracht Hindustan Lever volgens Sehgal op het idee voor een soortgelijk systeem. ‘We hebben nu vijfentwintigduizend Shakti-vrouwen en bereiken daarmee honderdduizend dorpen meer, dat zijn drie miljoen consumenten. Vijftien procent van onze omzet op het platteland komt uit dit project.’ De keus om alleen vrouwen in te schakelen, lag volgens projectleider Vijay Sharma voor de hand. Ten eerste zijn ze via de zelfhulpgroepen voor vrouwen die door NGO’s zijn opgericht, makkelijker te bereiken dan mannen. Maar belangrijker nog: ze zijn betrouwbaarder dan mannen. ‘Vrouwen besteden het geld eerder aan voedsel en schoolgeld of investeren het weer in hun onderneminkje. Mannen kopen te vaak drank zodra ze iets te besteden hebben’, zegt Sharma. Om te voorkomen dat de mannen zich buitengesloten voelen, worden ze wel bij het project betrokken. ‘Het moet een gezinsonderneming worden. De man kan helpen bij de boekhouding of brengt de vrouw naar naburige dorpen. De vrouwen hier rijden geen motor. Maar de vrouw is de kern van de onderneming.’ ‘Pepsodent’, antwoorden zo’n vijftig kinderen in koor op het schoolplein in Nomula.

Ontwikkelingshulp en geld verdienen met shampoo en zeep zijn prima te combineren, vindt Unilever. De multinational geeft voorlichting over hygiëne in Indiase dorpjes en helpt vrouwen bedrijfjes op te zetten. De armen van nu zijn immers de consumenten van morgen. De moessonregens zijn grotendeels uitgebleven, en dat is geen goed nieuws: de boeren in Nomula in Zuid-India hebben slechts de helft van hun rijstvelden kunnen bevloeien. Voorheen zou dit voor Ramulamma en haar gezin een ramp hebben betekend. Maar sinds Ramulamma huis aan huis zeep, shampoo en tandpasta verkoopt, vertelt ze, kan zij met haar man en zoontje rekenen op een extra zevenhonderd rupees (ongeveer twaalf euro) in de maand. Een verdubbeling van het gezinsinkomen. Ze is een van de 25 duizend vrouwen die deelnemen aan het project ‘Shakti’ van Hindustan Lever, de Indiase dochter van Unilever.

Het project, dat nu zes jaar loopt, is een vorm van ontwikkelingshulp, waarbij arme plattelandsvrouwen worden ingeschakeld als verkoper van verzorgingsproducten. Met hun startkapitaal, een via Hindustan Lever verkregen microkrediet van gemiddeld tienduizend rupees (172 euro), kopen de vrouwen zeep, wasmiddel en andere producten van de multinational, die ze vervolgens aan winkeltjes in de dorpen of, zoals Ramulamma, van deur tot deur verkopen. Behalve geld, heeft haar onderneminkje haar ook het nodige zelfvertrouwen opgeleverd. Ramulamma is één van de kandidaten geworden van de gemeenteraad. ‘Zonder Shakti had ik dat nooit gedurfd’, zegt ze nu. ‘Nu ken ik alle mensen en denk ik wel dat ik gekozen ga worden. Ik ken ook veel mensen in de andere dorpen, omdat ik daar ook verkoop. Mijn man brengt mij er op de motorfiets heen.’ Vijay Sharma, een 34-jarige Indiër die verantwoordelijk is voor het project, kan een glimlach niet onderdrukken. ‘Met drie auto’s voor haar deur en zo veel belangrijke bezoekers hebben we haar campagne een flink eind op weg geholpen.’ Sharma is blij dat Ramulamma zich verkiesbaar stelt. ‘Het is ook de bedoeling van Shakti dat vrouwen een belangrijkere rol gaan spelen in de gemeenschap en zorgen voor vooruitgang.’ Een beursgenoteerde multinational die zich inzet voor arme plattelandsvrouwen, dat moet toch op enig wantrouwen zijn gestuit.

Sharma: ‘Menig NGO (niet-gouvernementele organisatie) was achterdochtig, maar inmiddels werken er de nodige met ons samen. Zo leidt een Amerikaanse hulporganisatie sommige van onze Shakti-vrouwen op om brillen te verkopen en dat netwerk gebruiken wij om medicijnen te distribueren. Het is een win-winsituatie. Wij willen graag onze producten verkopen en tegelijkertijd helpen we het platteland ontwikkelen.’ De gedachte achter Shakti (‘kracht’ in Hindi) is dat op het platteland van India een enorme markt voor het grijpen ligt. De plattelanders zijn weliswaar lang niet zo koopkrachtig als de nieuwe middenklasse in Hyderabad, vier uur rijden verderop, waar de software-industrie voor een economische boom heeft gezorgd, toch is er ook markt voor shampoo in dorpjes als Nomula. Niet in normale flessen, maar in minuscule verpakkingen die in het westen als gratis proefmonsters worden uitgedeeld. De winstmarge op de shampoo die twee rupees (drie eurocent) kost, is klein, maar volgens Dalip Sehgal, directeur New Ventures op het hoofdkantoor van Hindustan Lever in Mumbai (voorheen Bombay), wordt er werkelijk geld aan verdiend. ‘Maar het is vooral een investering voor de toekomst’, zegt Sehgal. De Indiase economie groeit jaarlijks met bijna acht procent, en de middenklasse wordt dus ook groter. Maar in de steden staat het marktaandeel van Hindustan Lever onder druk; concurrenten als Procter & Gamble hebben inmiddels de Indiase consument ook ontdekt. Hindustan Lever wil op het platteland, waar uiteindelijk de welvaart eveneens toe zal nemen, de concurrentie voor zijn. ‘Dankzij Shakti hebben onze producten straks veel trouwe klanten’, zegt Sehgal. Makkelijk is het veroveren van het platteland niet. ‘Het grootste probleem was de distributie’, zegt Sehgal. ‘Er zijn meer dan zeshonderdduizend dorpen in India. Met ons oude distributiesysteem bereikten we er maar honderdduizend. Dat is beter dan de concurrentie, maar we wilden die voorsprong verder uitbreiden. En we wilden meer naamsbekendheid. In een groot deel van de dorpen is geen televisie of radio en dus ook geen reclame. Twee vrouwen in sari’s leren schoolkinderen met een tandplakverklikker die de tanden rood kleurt, tanden poetsen met Pepsodent. Ook handen wassen wordt onderwezen. Les een: handen die er schoon uitzien, zitten nog vol bacteriën als je ze alleen met water en niet met zeep hebt gewassen. Ook de twee dames van de voorlichting werken voor Hindustan Lever. Alleen het opzetten van een distributiesysteem is niet genoeg om de Indiase dorpen te veroveren. Tandpasta en zeep verkopen aan mensen die zulke producten nog niet gebruiken, vergt meer.

Daarom probeert Hindustan Lever de plaatselijke bevolking op voorlichtingsdagen de basale beginselen van persoonlijke hygiëne bij te brengen. ‘En daarmee helpen we ook de bevolking’, zegt Sehgal. ‘In India overlijden jaarlijks 320 duizend kinderen aan diarree. Handen wassen maakt al een groot verschil. Maar we hebben ook een relatief goedkoop waterfilter ontwikkeld. Dat kost duizend rupees. We hebben dat filter uitgeprobeerd in sloppenwijken, waar mensen wat meer te besteden hebben dan op het platteland, en daar daalde de kindersterfte met de helft.’ Hindustan Lever schept met de verkoop van zeep, wasmiddel en shampoo weer nieuwe problemen, dat weet Sehgal ook. Afval belandt in India namelijk meteen op straat; een vuilophaaldienst bestaat slechts in het centrum van een metropool als Mumbai. Bovendien zijn zeepresten niet erg bevorderlijk voor de toch al beroerde waterkwaliteit in de dorpen. ‘Je kunt niet alles tegelijk. Eerst de hygiëne, dat redt mensenlevens. We vertellen ze wel dat ze zich niet vlak naast de bron moeten wassen, maar een eindje verderop, zodat de zeep niet meteen de bron inloopt’, zegt Sehgal. Hindustan Lever is serieus bezig met ontwikkelingswerk, benadrukt iedereen bij het bedrijf. Uit eigenbelang, ja, maar dat is niet iets om je voor te schamen. Sharma: ‘Je zult het vaker en vaker gaan zien. Het traditionele onderscheidt tussen hulp en business verdwijnt. Bedrijven en hulporganisaties hebben dikwijls dezelfde belangen.’

Reacties
  1. soepkip
    december 13, 2008 om 11:18 am

    dit is een saaie site >:( >:( >:(

Schrijf een reactie

Login/Register access is temporary disabled