Omstreden schrijver mag in India blijven
Literaire werken geschreven door (politieke) vluchtelingen bevatten echter inhoudelijke kenmerken die ze onderscheiden van de literatuur geschreven door andere soorten migranten. Dat is ook begrijpelijk gezien hun afzonderlijke ervaringen als politieke vluchtelingen. Het gedwongen verlaten van het vaderland en de aankomst in een land met een vreemde taal en cultuur is zonder twijfel een traumatische ervaring. De vlucht betekent geenszins alleen een verplaatsing in ruimte, maar ook belangrijke psychische factoren die de vluchteling nog lang na zijn vlucht blijft verwerken: de breuk met het oude thuis, het gevoel van opluchting als het gevaar voorbij is, vervolgens het gevoel van leegte, desoriëntatie, gebrek aan houvast, teruggeworpenheid aan zichzelf en verlies van zelfvertrouwen. De uit Bangladesh afkomstige schrijfster Taslima Nasrin, die zich de woede van veel Indiase moslims op de hals heeft gehaald met haar boeken over de islam en omdat ze gezegd zou hebben dat islamitische vrouwen meer rechten moeten krijgen, mag toch in ballingschap in India blijven. Voorwaarde voor haar verblijf is dat zij in het vervolg afziet van activiteiten of uitingen die kwetsend kunnen zijn voor de bewoners van haar gastland. Dat heeft de Indiase minister van externe zaken Pranab Mukherjee in een verklaring aan het parlement gezegd.
Nasrin werd vrijdag onder bewaking naar de Indiase hoofdstad New Delhi overgebracht. Zij woonde sinds twee jaar in Calcutta, maar verliet die stad donderdag omdat ze zich er niet langer veilig voelde. Een dag eerder hadden demonstrerende moslims geëist dat ze de stad uitgezet zou worden. Nasrin ging aanvankelijk naar Jaipur in de deelstaat Rajasthan, maar de regering daar gelastte haar te vertrekken, uit angst voor meer demonstraties. Nasrin vluchtte in 1994 uit Bangladesh nadat moslimextremisten hadden gedreigd haar te vermoorden. Die doodsbedreigingen volgden op een artikel in een Indiase krant waarin de schrijfster suggereerde dat de tekst van de Koran moet worden aangepast om vrouwen meer rechten te geven. Ze woonde lange tijd in Zweden, maar verhuisde uiteindelijk naar India, waar ze een paspoort heeft aangevraagd. Afgelopen augustus gingen demonstrerende moslims haar in Hyderabad te lijf bij de presentatie van de vertaalde versie van een van haar boeken. Ze bleef ongedeerd. In 2004 verbood de regering van Bangladesh haar boek Shei Shab Andhakar (Die donkere dagen), omdat het ongeoorloofde uitspraken over de islam en de profeet Mohammed zou bevatten.
Het schrijven onder zulke omstandigheden lijkt meer op een therapeutisch middel, die het de patiënt mogelijk maakt om zich psychisch te ontlasten. Het kan weliswaar kloppen, maar de therapie maakt slechts een deel uit van de pretenties van de schrijver. En ook hier geldt dat de literatuur zichzelf rechtvaardigt – dat een verhaal om therapeutische redenen zeer gelukt kan zijn en dat een boek met pure kunst als doel heel slecht kan zijn. Het proces die een balling na zijn vlucht doormaakt, weerspiegelt zich dan in de verhalen en romans van ballingen en over ballingen. Er bestaat een vrij beperkt reservoir van ballingenthema’s: naast politieke thema’s treden ontheemding, eenzaamheid, verlies van evenwicht, identiteitscrisis en problemen met integratie in de nieuwe samenleving.



