Morele onaantastbaarheid straatleven in India
In de Indiase steden is de stoep ’s nachts, en zelfs overdag, slaapplaats voor daklozen die op het trottoir kamperen. De passanten stappen welgemoed over hun slapende lichamen heen en blijven er onberoerd bij. Langs de kant van de weg hurken mensen in het gras en doen er hun behoefte in het volle zicht van de voorbijgangers. Die zien het, maar nemen het niet waar, zoals bij ons in beschaafd gezelschap twee parende honden niet ongezien maar wel onopgemerkt blijven. Gaze, not space’ is de uitdrukking die daarvoor in India gebruikt wordt. Terwijl rondom de mensen zich voortspoeden, de auto’s luid toeterend doorrazen, straatventers luidop hun spullen aanprijzen, zit temidden van dat alles, roerloos en onbewogen een heilig man te mediteren, schijnbaar volkomen onaangedaan door alles wat er om hem heen gebeurt. Zo beklaagde een geleerde Indiase collega zich over het straatlawaai van opgeschoten jongens uit de buurt ’s als hij ’s avonds thuis zat te werken. ‘Hij is dus geen echte geleerde’ zeiden die jongens, ‘want dan zou hij ons niet eens opmerken.’ Een echte wijze is onverstoorbaar. Niet de fysieke ruimte is beslissend, maar de menselijke blik die zich kan afwenden, die zien kan zonder te kijken of te registreren: in één fysieke ruimte schuiven verschillende sociale ruimtes langs en door elkaar.
Geen aanstoot geven betekent dan, het anderen mogelijk maken om je te negeren. Geen aanstoot nemen betekent anderen wel zien, maar ze niet opmerken. Dat is het kunststuk van het grote-stadsleven.
Het gaat er dus niet om wat zich allemaal afspeelt binnen één fysieke locatie, maar of mensen daaronder onaangetast kunnen blijven: in lichamelijke zin, dat zij niet fysiek bedreigd worden, en in nog een andere betekenis, in morele zin, dat zij niet in hun waardigheid, in hun eergevoel worden aangetast, dat zij hun eigen optreden ongestoord en volgens eigen regie kunnen voortzetten. Van belang is dus ook niet de feitelijke afstand of nabijheid, maar de handhaving van de fysieke en morele onaantastbaarheid, een onzichtbaar aura van waardigheid dat ieder met zich mee draagt.
Zolang die morele waarde onaangetast blijft, kunnen mensen vrijwel alles verdragen wat zich in hun omgeving voordoet. Daarom kan zich dan ook in een stedelijke omgeving van alles op een en dezelfde plaats afspelen, zelfs gelijktijdig, zolang maar ieders ruimte van morele onaantastbaarheid behouden blijft.
Dat is in de eerste plaats een kwestie van gewenning: mensen moeten leren om geleidelijk hun eigen morele onaantastbaarheidsruimte te schikken naar de ruimtes van anderen. En die morele ruimtelijke ordening verschuift voortdurend. Een jaar, twee jaar geleden was iemand die op straat heftig gesticulerend luidop liep te praten zonder twijfel een gek, ongevaarlijk misschien, maar toch iemand om met een boog omheen te lopen, ook om elke aantasting van de eigen morele ruimte te vermijden. Nu beginnen we zo’n hevig gebarende schreeuwlelijk te herkennen als iemand die met zijn mobieltje aan het bellen is en van wie geen enkele aantasting te duchten is.



