Maakt hervorming van de VN-Veiligheidsraad kans?
[ad_1]
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky maakte met één indrukwekkend optreden dinsdag voor de VN-Veiligheidsraad duidelijk wat de raad wel kan en wat de raad niet kan. De V-raad is het best denkbare toneel in de wereld om aandacht te vragen voor internationale conflicten, maar het orgaan is impotent als een van de vetomachten zelf bij een conflict betrokken is. Kan dat anders? Vijf vragen over hervorming van de Veiligheidsraad.
1Wat zei Zelensky precies?
Hij klaagde Rusland én de VN aan. „Waar is de veiligheid die de Veiligheidsraad moet garanderen? Ze is er niet. Waar is de vrede? Waar zijn die garanties die de VN moet garanderen? Het is duidelijk dat de belangrijkste instelling ter wereld, die elke agressor moet tegenhouden, eenvoudigweg niet effectief kan opereren.”
2Wat eist Zelensky?
De Oekraïense president eist dat de V-raad – het VN-orgaan dat bij uitstek is belast met conflicten – actie onderneemt tegen Rusland, dat zijn land is binnengevallen en oorlogsmisdaden begaat. Door Rusland te bestraffen „toon je alle andere oorlogsmisdadigers in de wereld hoe zij bestraft zullen worden. Als je de grootste straft, dan straf je iedereen.”
Daarnaast wil Zelensky dat de raad het Russische veto aanpakt, anders komt van die straf uiteraard niets terecht. „We hebben het over een staat die het veto van de VN-Veiligheidsraad verandert in een recht te sterven. Dat ondermijnt de mondiale veiligheidsarchitectuur.” Als Rusland niet bestraft wordt, kun je net zo goed de hele Verenigde Naties sluiten, zei hij. De VN moeten nu laten zien dat ze in staat zijn tot hervormingen.
3Waarom heeft Rusland een veto?
De winnaars van de Tweede Wereldoorlog gaven zichzelf bij oprichting van de VN (San Francisco, 1945) een veto en een permanente zetel in de V-raad: Sovjet-Unie, Verenigde Staten, China, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 erfde Rusland de permanente zetel. Deze ‘P5’ beschikken ook over nucleaire wapens. Daarnaast bestaat de raad uit tien niet-permanente leden die elk voor een periode van twee jaar worden gekozen door de Algemene Vergadering, het VN-orgaan waar alle 193 lidstaten zitting hebben.
4Is de Veiligheidsraad niet achterhaald?
De samenstelling van de V-raad ligt al decennia onder vuur. Belangrijkste kritiek is dat in de raad de machtsverhoudingen van halverwege de vorige eeuw gestold zijn. Het Westen heeft met drie zetels te veel invloed. Belangrijke regionale machten als India, Zuid-Afrika en Brazilië hebben evenveel rechten als geopolitieke dwergen. Er wordt dan ook een permanent gesprek gevoerd over de toekomst van de raad en er zijn door diplomaten talloze nieuwe verdeelsleutels voor de macht verzonnen, maar geen enkel idee bleek haalbaar.
Duitsland, India, Japan en Brazilië ambiëren een permanente zetel, maar nieuwe vetomachten zouden de raad waarschijnlijk niet slagvaardiger maken. Ook is geopperd om een gedragscode aan te nemen die van vetomachten vraagt bij grootschalige wreedheden af te zien van het veto.
Tijdens de Koude Oorlog werd het veto vaak gebruikt. Daarna, toen de situatie in de wereld ontspande, nam het gebruik af. Naarmate Rusland zich agressiever ging opstellen (met zijn inval in Georgië, annexatie van de Krim en steun aan de Syrische president Assad) botsten Oost en West in de V-raad steeds vaker. China steunt vaak Rusland en weigert nu de agressie van Moskou te veroordelen.
5Maken de hervormingen van Zelensky een kans?
De Oekraïense president is niet alleen in zijn strijd tegen het veto. Juristen grepen de oorlog vorige maand al aan om het veto aan de kaak te stellen. Landen met een bevoorrechte positie hebben er echter geen enkel belang bij hun privileges op te geven. Bovendien gaat het om kernmachten die je niet snel je mening oplegt. Kortom, de grootste handicap voor het afschaffen van het veto is het veto zelf.
Er is één scenario denkbaar waarin het veto afgeschaft zou kunnen worden: als Rusland zich door de oorlog als grootmacht te gronde richt. Als Rusland verliest zou er een nieuw 1945-moment kunnen ontstaan. Hervorming van de VN-Veiligheidsraad zou dan deel uit kunnen maken van een nieuwe herschikking van de macht, van een nieuwe mondiale veiligheidsarchitectuur. „Elke ambitieuze aanpassing van de internationale rechtsorde begint met een crisis”, schreef hoogleraar internationaal recht André Nollkaemper vorige maand in NRC. „De oorlog in Oekraïne kan de crisis zijn die hiervoor nodig is.”
Totdat het zover is blijft de V-raad in New York een podium waarop de schrijnende gevolgen van een onvolmaakte wereld geëtaleerd kunnen worden en landen aangesproken kunnen worden. En ook al kan de V-raad conflicten niet bezweren, de VN blijven onmisbaar voor talloze andere taken, waaronder de opvang van vluchtelingen, de berechting van oorlogsmisdadigers, het verzamelen van bewijs over misdaden en het verlenen van humanitaire hulp.
[ad_2]
Lees verder op:
https://www.nrc.nl/nieuws/2022/04/06/maakt-hervorming-van-de-vn-veiligheidsraad-kans-a4108436



