Machtsevenwicht in kwestie China is Europees belang


Zijn vorige rede in Davos hield Xi Jinping begin 2017, enkele dagen na de gitzwarte inhuldigingsrede van president Trump. Toen kon de Chinese president poseren als redder van globalisering en multilateralisme. Communist gaat voor tijdens hoogmis van het kapitalisme – de ironie trof velen.

Vier jaar later is voor ironie weinig plaats meer, zeker in Washington niet. In de Trumpjaren verhardde het anti-Chinese geluid, bij Republikeinen én Democraten. Vrijheid versus tirannie is het leidmotief. Minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo hield zomer 2020 een grote rede over de Chinakoers, met de markante oproep aan bondgenoten en Chinese burgers om samen met de VS „de communistische partij te veranderen”. Op een haar na regime change. Nieuwe man Biden kan zich niet veroorloven van deze harde koers af te wijken, mocht hij al willen.

Wat zei Xi vorige week bij zijn nieuwe, virtuele komst naar Davos? „Kliekjes oprichten of een nieuwe Koude Oorlog beginnen, anderen afwijzen, bedreigen of intimideren – dat brengt de wereld slechts verdeeldheid.” Washington noemde hij niet, wel volgden geijkte woorden over multilateralisme, gelijkheid van culturen en wederzijds respect.

Opvallend was dat Angela Merkel, vaste gast in Davos, zich een dag later bij Xi aansloot. „Ik denk dat het veel samenlevingen geen recht zou doen te zeggen: hier is de VS, daar is China, en we groeperen ons rond de een of de ander. […] Daarover zijn de Chinese president en ik het eens.” Geen blokvorming dus.

Tegelijk erkende de bondskanselier een twistpunt met Xi: „Wat betekent het verschillende sociale modellen te hebben? Waar begint en eindigt inmenging? Wanneer moet je pal voor grondwaarden staan?” Vrij vertaald: wij respecteren eigen keuzes, maar worstelen met China’s mensenrechtenschendingen zoals in Oeigoerenkampen.

Deze houding van Europa’s politieke leiders drijft sommige Amerikanen tot razernij. Een recente ECFR-peiling toont dat drie op de vijf Europeanen graag buiten een Amerikaans-Chinees conflict blijven. De stemming in Washington: willen jullie soms neutraal blijven in dit alles verzengende conflict? Lafheid en defaitisme!

Website Politico maakt zich tot voorpost van dit Amerikaanse geluid. „Europa geeft Biden de middelvinger”, aldus een in EU-kringen veelgelezen commentator vorige week. Acute aanleiding: Europa’s eigenwijze investeringsakkoord met China en de tamme reactie op de opsluiting van Ruslands oppositieleider Alexej Navalny. Maar de ergernis zit dieper. De auteur ontwaart het geloof dat Europa „Zwitserland kan worden”. Vergeet het, zegt hij, een passender analogie is de ‘neutrale zone’ – het wetteloze territoir uit de dystopische roman The Man in the High Castle uit 1962 over een wereld waarin Duitsland en Japan de Tweede Wereldoorlog wonnen. Een onthullende wending: kennelijk vrezen sommige Amerikanen inmiddels de strijd met China te verliezen wanneer steun van de Europese vazallen uitblijft.

In het trans-Atlantische gesprek over China, dat lastig en spannend wordt, moeten we drie kernpunten niet vergeten.

Eén. Amerika en Europa mogen de waarden vrijheid, democratie en mensenrechten delen, daarmee delen we niet meteen alle buitenlandse en economische belangen. Die lopen zelfs steeds verder uiteen. Een ideologisch anti-Chinafront kan en mag niet al het andere – veiligheid, banen, volksgezondheid – overtroeven.

Twee. Europa’s streven naar geostrategische autonomie is niet hetzelfde als de wens tot neutraliteit. Alleen als machtsblok kan de EU zelf kiezen welke arena’s ze betreedt, of ook buiten welke ze wil blijven. Zoiets beoogt democratisch India ook; dat is geen Zwitserland.

Drie. De grootmachtstrijd eindigt niet per se in nederlaag of vernietiging van hetzij China hetzij de VS. Van beide titanen is de militaire, economische en demografische overmacht op een wereld van spoedig 9 miljard mensen beperkt (en veel geringer dan van de VS en de Sovjet-Unie meteen na de Tweede Wereldoorlog). Veel Amerikaanse strategen vergeten de rest van de wereld: Afrika, Azië, Zuid-Amerika. Machtsevenwicht is dus ook een uitkomst, meer in het mondiale, wellicht Europese belang. Althans, en hier duikt Merkels Oeigoeren-vraag weer op, voor zover ons universalistische zelfbeeld dit toelaat.

Zo stelt China’s opkomst Nederland en Europa voor onaangename morele en strategische dilemma’s. Op zijn minst moeten we de beantwoording zelf ter hand nemen.

Luuk van Middelaar is politiek filosoof, historicus en hoogleraar EU-recht (Leiden).



Lees verder op:
https://www.nrc.nl/nieuws/2021/02/03/machtsevenwicht-in-kwestie-china-is-europees-belang-a4030267

Reacties

      Schrijf een reactie


      Let op. Het e-mailadres is niet verplicht maar hou er rekening mee dat deze wel gepubliceerd.

      Register New Account
      Wachtwoord opnieuw instellen