Kleine verbetering vrouwen in Bangladesh
Vrouwen hebben in een plaats als Bangladesh een lage positie. Van jongsafaan worden de meisjes drie deugden bijgebracht; geduld, opoffering en het accepteren van een minderwaardige status. Als kind moeten ze moeder helpen met koken, naaien en schoonmaken. Als meisjes al naar school gaan, verlaten ze de school meestal na de zesde klas. Bij het ingaan van de puberteit moeten meisjes de purdah in acht nemen. Purdah betekent letterlijk gordijn of sluier. Volgens de purdah dient een vrouw binnen de vier muren van haar huis te blijven. Als zij – onder begeleiding – naar buiten gaat, moet ze een sluier dragen. Contacten met andere mannen moet ze zoveel mogelijk mijden. Na haar huwelijk gaat een vrouw wonen bij de familie van haar man. Zij ziet haar eigen familie nog maar zelden. Het leven van de meeste vrouwen in Bangladesh is zwaar. De vrouwen werken keihard. Ze staan als eerste op. Ze doet het huishouden – dat in Bangladesh veel meer werk met zich meebrengt dan in Nederland of België – en hebben de zorg over de kinderen. Ze zijn ook verantwoordelijk voor het verwerken van de producten die de mannen oogsten. Ze verwerken geoogste paddie (rijstplanten) tot rijst; malen de tarwe en pellen de linzen. Bovendien onderhouden de vrouwen de tuinen. Werkdagen van 14 uur of meer zijn geen uitzondering
Als een vrouw slecht door haar man behandeld wordt, kan ze meestal weinig anders dan berusten. Bij hem weglopen is bijna onmogelijk. Een gescheiden vrouw wordt in Bangladesh met minachting behandeld. Zeker als zij degene is geweest die de scheiding heeft aangevraagd. Zij heeft dan haar familie te schande gemaakt en moet bovendien weer door de familie onderhouden worden. Hertrouwen komt bij vrouwen slechts zelden voor. Een Bengaalse man wil geen vrouw die al eerder getrouwd is geweest. En vaak kan haar familie het zich ook niet veroorloven om voor een tweede keer een bruidsschat te betalen. Toch is niet alles kommer en kwel in het leven van vrouwen. Als de mannen naar het veld zijn, komen de vrouwen vaak bij elkaar. Zij zijn elkaar tot steun en kunnen de grootste pret hebben. Vrouwen uit armere families hebben vaak een gelijkwaardiger relatie met hun man dan vrouwen uit rijke families. Een arme vrouw en haar echtgenoot zitten in hetzelfde schuitje: ze moeten beide werken voor het gezinsinkomen. Door de armoede zijn vrouwen gedwongen zich minder aan de purdah-voorschriften te houden. In de grote steden hebben de vrouwen wat meer vrijheden. Maar zelfs in de hoofdstad zijn bijna alle mensen op straat mannen. Langzaam komen de Bengaalse vrouwen op voor hun rechten. Zo vestigt in april 1992 de Kishani Sabah, de Boerinnenbond, de aandacht op haar bestaan tijdens een manifestatie in Dhaka.
Via een luidspreker, bevestigd op een riksja die dienst doet als geluidswagen, worden de eisen van de bond omgeroepen. Ook in andere sectoren hebben vrouwen zich verenigd in vakbonden en vrouwenorganisaties. In 1991 kreeg Bangladesh voor het eerst in zijn geschiedenis een vrouw als eerste minister. Ook de leider van de grootste oppositiepartij is een vrouw. Het zijn de eerste tekenen van veranderingen. Vrouwen in Bangladesh hebben echter nog een lange weg te gaan voordat ze dezelfde rechten als mannen zullen hebben. Een bekend Nederland gezegde luidt ‘Geld is macht’. Zonder geld kun je niets beginnen. Boeren hebben geld nodig om zaaigoed te kunnen kopen of om hun bedrijf te kunnen uitbreiden. In normale omstandigheden komen ze aan geld door verkoop van hun landbouwproducten, maar wat als de oogst tegenvalt? Veel boeren in Bangladesh zijn landloos. Dat wil zeggen dat ze geen eigen grond hebben, maar de grond gepacht hebben van grootgrondbezitters. Voor een lening van de bank komen ze niet in aanmerking omdat ze geen onderpand (in de vorm van grond) hebben. Veel mensen zouden graag een eigen bedrijfje willen beginnen en hebben daarvoor geld nodig. Maar banken hebben er geen vertrouwen in dat arme mensen een lening terug betalen. Om toch hogerop te komen, zijn deze mensen aangewezen op plaatselijke geldschieters, vaak grootgrondbezitters en rijke handelaren. Deze mensen vragen voor hun leningen woekerrentes. Rentes van 60 tot 600% per jaar zijn de gewoonste zaak ter wereld. Door deze hoge rentes kunnen velen de lening niet terugbetalen. Ze moeten dan voor hun geldschieter gaan werken om hun schulden af te lossen. Zo blijven ze voortdurend afhankelijk van anderen.
Om aan deze praktijken een eind te maken heeft de Bengaalse plattelandsorganisatie BRAC spaar- en kredietprogramma’s ontwikkeld. Vrouwen kunnen in Bangladesh nog veel moeilijker krediet krijgen dan mannen. Vrouwen zijn afhankelijk van hun mannen en worden niet voor vol aangezien. Omdat verbetering van de positie van armen niet automatisch een betere positie voor vrouwen betekent, benadert BRAC hen als een aparte groep. Een tweede reden om vrouwen apart te benaderen is dat vrouwen vaak sneller geneigd zijn veranderingen te introduceren en gemotiveerder zijn. Door zich te organiseren leren vrouwen zich te verzetten tegen uitbuiting en mishandeling. Via de vrouwen worden verbeteringen in de gezondheidszorg en gezinsplanning gemakkelijker ingevoerd. Een maand nadat de mannen een dorpsgroep oprichtten, volgden de vrouwen van Bahadrapur. De vrouwenspaargroep begon met 24 deelneemsters; nu telt de groep ook 56 leden. Twintig leden kochten samen een boot en visnetten. Anderen zetten handeltjes op en veel leden gingen vee fokken of kippen houden. Vooral de laatste twee activiteiten bleken een succes. Magedan bijvoorbeeld heeft een ziekelijke man en een minimaal inkomen. Met een lening van BRAC heeft ze nu al drie koeien grootgebracht en met winst verkocht. Haar lening is bijna afbetaald. Ze heeft goede vooruitzichten voor de toekomst. Maar niet alleen financieel gaat het de vrouwen van Bahadrapur beter af. Shamsur Nahar: "Sinds wij vrouwen ook geld verdienen, is er heel wat veranderd in de familie. Mijn man en mijn schoonvader hebben nu meer respect voor mij en ik laat mij er in ieder geval niet meer buiten houden wanneer er beslissingen genomen moeten worden. Ook in het dorp praten wij nu mee. Dat hebben we als vrouwengroep geëist."



