Hoe het leven voorzichtig terugkeert in spookdorp Bandul


Stenen knerpen onder het gewicht van de auto die voorttuft, langzaam, voorzichtig, om de afgrond niet uit het zicht te verliezen door het opstuivende zand. Dan, na de zoveelste bocht, doemt in de diepte plots een plukje huizen op. De meeste luiken zijn dicht en zelfs van een afstand zijn de hangsloten op deuren te zien. Behalve bij een paar, de muren in felblauw en roze geschilderd, alsof iemand wil zeggen: we zijn hier.

Wanneer het leven precies uit Bandul verdween, weet Pushpa Devi (65) niet. Gehurkt in de schaduw van haar huis, een van de felblauwe exemplaren, kijkt ze peinzend voor zich uit. Gaandeweg liep het leeg, zegt ze dan. Als een ballon waar eens in de zoveel tijd een teugje zuurstof bij werd geblazen als een verloren zoon of broer terugkeerde. Altijd maar voor even. Eerst bleven hun vrouwen en kinderen achter, tot ook die werden meegenomen.

Ze vertrokken naar een plek met lichtknoppen in plaats van olielampen. Waar school niet een dagelijkse klim van anderhalf uur vereist. Waar een weg is en vooral: waar werk is.

In Uttarakhand is het zo veelvoorkomend dat ze er een eigen naam voor hebben. ‘Nirjan’-dorpen, spookdorpen waar huizen zijn veranderd in ruïnes en waar wilde zwijnen en luipaarden nu de dienst uitmaken. In de Indiase deelstaat aan de voet van de Himalaya zijn volgens officiële cijfers 1.800 dorpen volledig leeggelopen, waarvan ruim 700 in de laatste tien jaar. In 565 andere dorpen nam het inwoneraantal met meer dan de helft af.

De toenmalig Indiase minister van Binnenlandse Zaken uitte in 2017 zijn zorgen over de aanhoudende migratie tijdens een tour langs de grens die Uttarakhand met China deelt. De minister noemde de dorpelingen hier „strategische assets” die met hun aanwezigheid een ‘landjepik’ door China helpen voorkomen. Ook de lokale regering besloot dat het genoeg was en stelde een speciale migratiecommissie in die het tij moest keren.

Gewend aan de stilte

Pushpa Devi raakte aan de stilte gewend. De laatste jaren waren er perioden dat alleen zij en een aangetrouwde nicht, een weduwe met gerimpeld gelaat, Bandul vormden. Hun kinderen vertrokken naar Delhi, Pune of Dehradun. Alleen een neef en diens vrouw openden het slot van hun naastgelegen huis nog regelmatig. De terrassen die hen generaties lang van voedsel hadden voorzien, lagen er al tijden overwoekerd bij.

Maar op een maandagochtend in november galmen kinderstemmen op tegen de heuvel. En voor Devi’s deur ontspruiten knoflookplantjes. Geplant door haar zoon Kishan Juyal (42) een lange man met een snor en gel in zijn haar die naast zijn moeder neerhurkt. Dit voorjaar keerde hij met zijn gezin terug naar Bandul, net als zijn zus met haar kinderen en zijn neef met diens gezin, voor wie een satellietstad van New Delhi thuis was geworden. Er was een pandemie voor nodig, maar er is weer zuurstof in Bandul.

Want zonder de lockdown was hij nu niet hier, zegt Juyal. In maart ging India vanwege het coronavirus volledig op slot. Miljoenen Indiërs verloren hun baan, ook Juyal die als staalbewerker in een fabriek in Pune werkte. In een speciaal door de regering van Uttarakhand geregelde trein keerde hij terug. Uiteindelijk vonden meer dan 370.000 migranten uit de bergstaat zo de weg terug naar hun achtergelaten dorpen.

Vooral districten als Almora en Pauri Garhwal, waaronder Bandul valt, werden plots weer levendig: niet toevallig de twee regio’s waar de bevolking bij de laatste census in 2011 bleek te zijn gekrompen. Tegen lokale media bezwoer de deelstaatleider van Uttarakhand dat zijn regering „vastbesloten” is deze mensen „niet nogmaals te laten vluchten”. „We hebben allerlei programma’s gelanceerd om van deze ramp een kans te maken.”

De belangrijkste: een groots aangekondigde kredietregeling die de terugkeerders moet aansporen een eigen bedrijfje op te zetten. Het idee is dat ze zo zelf werkgelegenheid creëren in een regio waar van industrie nauwelijks sprake is.

„Alleen zelfstandig ondernemerschap zal het migratieprobleem oplossen”, zegt Sharad S. Negi, voorzitter van migratiecommissie, stellig over de telefoon. „De overheid kan geen duizenden banen creëren. Mensen zullen op hun eigen benen moeten staan.” Volgens Negi zijn er „kansen genoeg”, vooral in de tanende landbouw en veeteelt. „We halen nu veel vlees en melk uit andere deelstaten, terwijl we dat hier gewoon kunnen produceren.”

Geen irrigatie

Maar in de dorpen die NRC bezocht, blijken mensen weinig happig om naar zo’n bestaan terug te keren. Er is hier geen irrigatie, klagen ze. Daardoor zijn ze volledig afhankelijk van de regens die steeds onregelmatiger worden. En anders zijn het wel wilde zwijnen en apen die de oogst verpesten. De afgelopen jaren namen hun aantallen in de deelstaat dusdanig toe, dat de lokale autoriteiten hen tot ‘ongedierte’ bestempelden.

Zo blijkt de realiteit wel vaker weerbarstig. Ook de ondernemingslening zelf bijvoorbeeld. Die moet door banken worden verleend, alleen bleken die daar weinig zin in te hebben. Zij eisten stapels extra documenten, evenals garantstellingen en hoge rentes. „Er waren wat opstartproblemen”, geeft commissievoorzitter Negi toe. „De banken zijn bang dat ze met onafbetaalde schulden blijven zitten. We zijn daarover met ze in gesprek.” Tot nu toe zijn zesduizend projecten goedgekeurd voor een lening.

Enkele tientallen kilometers verderop maakt Ajay Rawat Ajey (43) een afkeurend geluid. „Het zijn allemaal politieke statements, meer niet”, stelt de voormalig wiskundeleraar. „Net zoals de commissie, dat is ook een gefaald project. Het enige wat ze doen is data verzamelen en rapporten opstellen, maar al hun aanbevelingen bestaan alleen op papier.”

Met de lokale organisatie Palayan Ek Chintan (‘Migratie Een Gedachte’) probeert ook hij al jaren migratie uit deze bergregio te stoppen, onder meer door kleinschalige toerismeprojecten op te zetten. Palayans meest recente aanwinst is een 200 jaar oude bungalow waarvoor Ajey nu zijn handen aan een vuur warmt en de nieuwbakken kok, een kleine man in een trainingspak en een muts op zijn hoofd, dit voorjaar uit Mumbai terugkeerde.

Ajey wijst naar het verderop gelegen rijtje huizen dat samen het dorp Adwani vormt. In het licht van een enkel peertje zitten een paar mannen voor hun deur. „Allemaal Nepalezen.” De oorspronkelijke bewoners zijn al jaren weg, vertelt Ajey. Zoals ook in andere dorpen in Uttarakhand gebeurde, werd de leegte opgevuld door migranten uit Nepal die de huizen en grond in hun plaats onderhouden. Ajey: „Zonder hen zou dit ook een spookdorp zijn.”

Beter onderwijs

Het punt dat hij wil maken: mensen verlaten deze heuvels niet alleen vanwege een gebrek aan werk. „Ze vertrekken ook omdat ze beter onderwijs voor hun kinderen willen. Omdat ze een betere gezondheidszorg willen. Betere infrastructuur. Zolang de regering daar niet naar omkijkt, zullen mensen blijven migreren.”

In Bandul is het leven met de jaren wel iets beter geworden. Er is nu elektriciteit, een eigen waterpomp en hoger op de heuvel slingert een onverharde weg waar graafmachines en arbeiders bedekt in roestkleurig zand een laatste hand aan leggen. Toch wil Kishan Juyal weer weg. In het begin probeerde hij met zijn neef het land weer te bewerken. Ze plantten pompoen, groene pepers en knoflook. Maar op dat laatste na werd alles opgegeten. „Zwijnen.”

Wat ook is geprobeerd: een welzijnsprogramma van de centrale regering dat honderd dagen werk garandeert. In de brandende zon groef Juyal diepe kuilen om regenwater op te vangen. Maar toen die klus erop zat, viel ook dat stil. „Ik heb nu al zeven maanden geen werk”, zegt hij. „Ik kan dit zo niet volhouden.” En die lening, heeft Juyal daarover gehoord? „Wat ga ik daarmee beginnen? Een winkel? Kijk om je heen, wie komt hier iets kopen?”

Naast hem drukt zijn moeder de hoek van haar blauwe sari in haar vochtige oog. Ook haar dochter en kinderen maken aanstalten weer te vertrekken, evenals Juyals neef met gezin. Het was fijn om ze allemaal weer even hier te hebben”, zegt ze. Het liefst zou ze willen dat ze bleven, dat Juyal hier een baan zou kunnen vinden. „Ik word al oud”, zegt ze zachtjes. „Niemand verlaat zijn huis vrijwillig”, zegt Juyal. „Alleen uit wanhoop.”



Lees verder op:
https://www.nrc.nl/nieuws/2021/01/18/hoe-het-leven-voorzichtig-terugkeert-in-spookdorp-bandul-a4027947

Reacties

      Schrijf een reactie


      Let op. Het e-mailadres is niet verplicht maar hou er rekening mee dat deze wel gepubliceerd.

      Register New Account
      Wachtwoord opnieuw instellen