Besmet door een vreselijke pest


Dagblad Trouw was dezer dagen het toneel van een zuiverheidsoorlogje. In een protestants liedboek werd de regel ‘de negers met hun loftrompet, de joden met hun ster’ aangetroffen. Verhuld racisme, vond een dominee. Hij wilde het weglakken onder de moraal van de dag, maar stuitte op schrijver Benno Barnard, zoon van dichter Willem Barnard, die de liedregel in de jaren zestig schreef. Natuurlijk moest de regel aan de eisen van de tijd worden aangepast, vond hij, maar hij verzette zich tegen het verwijt van al dan niet verhuld racisme aan zijn vader. Hij vroeg excuses, de dominee weigerde, patstelling. Of de reputatie van Willem Barnard het houdt zal de toekomst uitwijzen.

In Engeland is die van fotograaf Martin Parr onherstelbaar beschadigd. Onder zijn redactie werd in 2017 het fotoboek London van Gian Butturini uit 1969 heruitgegeven. Op een spread was links een zwarte vrouw te zien en rechts een gorilla. Of Butturini’s compositie opzettelijk racistisch was is niet na te gaan, de fotograaf overleed in 2006. Martin Parr daarentegen, die ook een inleiding schreef, kon er wel naar worden gevraagd. Of beter: ervoor verantwoordelijk worden gehouden. De zwarte studente Mercedes Baptiste Halliday postte net zo lang voor zijn tentoonstelling in de National Portrait Gallery tot haar protest navolging kreeg. Parr trad terug als artistiek directeur van een fotofestival in Bristol en schreef een excuusbrief waarin hij ook om begrip vroeg voor zijn specifieke toestand: „Ik ben bijna zeventig jaar oud en een witte man, en ik realiseer me dat ik er niet altijd in ben geslaagd de dingen vanuit een ander perspectief te zien.”

Hierop volgde geen verzoening maar insult to injury. Halliday noemde de fotograaf „het Charleston-beeld van de fotografie”, verwijzend naar het standbeeld van de Amerikaanse vice-president John C. Calhoun in Charleston dat in juni van zijn sokkel getrokken werd.

Arme Martin Parr, van moreel bijziende oude man naar een slavenhoudende white supremacist. Halliday vervolgde: „Parr vertegenwoordigt een generatie van witte, middelbare mannen die zonder enige consequentie doet wat ze wil. Hij is het instituut en we zijn nog maar net begonnen het te ontmantelen.” In de beeldspraak van de jonge activiste transformeerde Parr eerst tot standbeeld en toen tot instituut. Eenmaal van zijn menselijkheid ontdaan kon iedereen met hem doen wat hij wilde. Fotografiestudenten uit Bristol annuleerden hun eindejaarstentoonstelling in de Martin Parr Foundation, hun universiteit steunde hen en verklaarde „volledig achter diversiteit, gelijkheid en inclusiviteit te staan”. Was het gisteren een eer bij hem te exposeren, vandaag is hij besmet door een vreselijke pest.

De revolutie draagt zelden fluwelen handschoenen. Het hele huis moet worden neergehaald. Op de ruïnes van de oude orde wordt de nieuwe gevestigd. Voor subtiliteit en nuance is geen plaats; jammer maar helaas dat er in de zucht naar recht soms onherstelbaar onrecht wordt begaan.

In een BBC-documentaire muntte journalist Gavin Haynes begin dit jaar het uiterst werkbare begrip ‘purity spiral’. De werking van een zuiverheidsspiraal bestudeerde hij in de online breigemeenschap ‘diversknitty’, opgericht om de breiwereld diverser te maken (geen grap). Toen een lid op het forum schreef dat ze haar aanstaande vakantie naar India als ‘een reis naar Mars’ ervoer, barstte de bom in het anders zo vredige breiwereldje. Iemand schreef dat het vergelijken van India met een buitenaardse wereld vooroordelen over ‘de ander’ versterkte en gelijk stond aan imperialisme en kolonialisme. De vrouw werd net zo lang getrold door honderden ontwaakte breiers tot ze door het stof ging en schuld bekende. Gavin Haynes merkt op dat de wedstrijd in zuiverheid wordt gewonnen door de hardvochtigste belijders ervan, die anderen onophoudelijk de maat nemen en uitdrijven als ze niet aan de uniformerende norm voldoen. In dit proces wordt iedereen voortdurend moreel overboden, bederft de groep van binnenuit en worden nuance en normafwijkend gedrag bestraft. Revoluties ontaarden vaak in zulke zuiverheidsspiralen, het is de doodsdrift van veel emancipatoire bewegingen. Door elkaar voortdurend in zuiverheid te overtreffen, wordt er steeds meer zuurstof aan het proces onttrokken en verzwakt de beweging door scheuring en schisma. Als de tekenen niet bedriegen gaat het met de huidige beweging voor gelijkheid en sociale rechtvaardigheid die kant op, wat een onherwinbaar verlies zou zijn.

Tommy Wieringa schrijft elke week een column op deze plaats.



Lees verder op:
https://www.nrc.nl/nieuws/2020/08/08/besmet-door-een-vreselijke-pest-a4008258

Reacties

      Schrijf een reactie


      Let op. Het e-mailadres is niet verplicht maar hou er rekening mee dat deze wel gepubliceerd.

      Register New Account
      Wachtwoord opnieuw instellen