Sinterklaas in historische context


Op 5 december is het weer zover. Dan vieren de kinderen weer Sinterklaas. Een kinderfeest waar tegenwoordig toch een smet over heerst. Een smet dat gemakkelijk weggewerkt of voorkomen kan worden, als het smetgevende aspect aangepast wordt. Die smet heeft te maken met de persoon van Zwarte Piet, zoals deze zich later ontwikkeld heeft, maar er oorspronkelijk niet was.

De persoon Sinterklaas
Sint Nicolaos, zoals zijn echte naam luidt, werd geboren rond 270 AD in Klein-Azie, waarschijnlijk in Patara, behorende tot het Oost-Romeinse Rijk. En stierf op 6 december in Myra, waarschijnlijk in het jaar 342 AD. Hij leefde ten tijde van keizer Constantinus I de Grote, die als eerste het Christendom tolereerde. Nicolaos had een reputatie als weldoener. Hij was de redder van schipbreukelingen tijdens een pelgrimstocht naar Jeruzalem. Maar hij was ook een weldoener van arme kinderen en beschermer van gehuwden. (In de laatste hoedanigheid schijnt hij door het raam 3 gouden munten in de schoenen van 3 arme meisjes geworpen te hebben). Het enige dat met absolute zekerheid valt te zeggen over deze man is dat hij bisschop was van Myra in Klein-Azie (Turkije).

De persoon Zwarte Piet
Waar Piet vandaan komt is niet met zekerheid bekend. Deze naam van Piet komt verdacht veel overeen met de naam van Sint Petrus (Pieter). Sint Petrus was de opvolger van Jezus, zijn rechterhand (Sint Paulus werd links van Jezus afgebeeld). Sint Petrus werd ter dood gebracht in Rome, waar hij als 1e bisschop geldt voor de Christenen. De St. Pieterskerk herinnert nog aan deze apostel. Vanaf de 2e en 3e eeuw AD zijn er afbeeldingen bekend van hem: een grote, robuuste man, met een sterke kaaklijn, een groot voorhoofd en dikke donkere krullen en een baard, zoals hij afgebeeld is op een bronzen medaillon, nu in het Vaticaan. Bovendien wordt hij vanaf de 4e eeuw afgebeeld met een knotsachtig scepter in zijn hand (de roe). Sint Pieter stond ook bekend als bemiddelaar tussen het leven (wit) en de dood (zwart)! Hij stond bijvoorbeeld aan de poorten van de hemel en besliste wie erin kwam of niet. De Pieten zoals we nu kennen hebben zich ontwikkeld uit de Germaanse zwarte ravenhelpers van Wodan, de persoon van Sint Pieter, de schoorsteenpages als Zwarte Pieten uit de 16e eeuw en de Moorse donkere pages uit de 17e en 18e eeuw..? Aan deze pages werd een mythisch verhaal geplakt van Piter de Ethiopi?r (om naam te verklaren), die nadat hij vrij was uit dankbaarheid in dienst bleef van Sint Nicolaos.

Oorsprong Sinterklaas en kerst:
Beiden hebben met voorchristelijke Indo-europese festiviteiten te maken, die beiden vallen in een periode samenvallend rond de winterzonnewende. Dit is een belangrijke dag in de Indo-Europese kalender, want hierna worden de dagen korter. Er is een oosterse traditie (Perzisch-Indiaas Arisch) in de Mitras verering op 25 december en er is een Germaanse traditie rond de god Wodan in dezelfde tijd. Deze twee tradities kwamen samen met de verering van de heiligen Sint Nicolaos (6 december), Jezus (25 december) en Sint Petrus (28 december). In de persoon van Sint Nicolaos (Grieks-orthodoxe kerk) en Sint Pieter (stichter Roomse kerk) kwamen bovendien de twee Romeinschristelijke tradities bijeen.

Oosterse traditie
Kerstdag is de viering rond Mitras, die altijd in India gekoppeld wordt aan Varuna: Varuna vertegenwoordigt de periode 21 juni tot 21 december, en Mitra de andere. Mitra wordt Aditya genoemd, zoon van moeder Aditi. Hij is geboren in een eenvoudige plek, een grot. Het beeld van Mitra wordt via de Perzen overgebracht naar het Romeinse Rijk, waar hij aanbeden wordt totdat zijn verering vervangen wordt door de geboorteviering van Jezus .

Germaanse traditie
De Germaanse Wodanelementen duiken al gauw op met de Germaanse Volksverhuizingen vanaf de 3e eeuw. Met name de Visigoten die in Zuid-Europa opduiken zijn een plaag voor de Romeinen. In december werd het feest gevierd ter ere van de bebaarde Wodan (Uranos-Varuna), die op zijn paard de hemel regeerde, bijgestaan door zijn 2 ZWARTE RAVEN, die vanaf de aarde berichten doorgaven over de behoeften van de aardlingen. De Germanen plaatsten dan offergeschenken (pakjes) bij heilige vuurstookplaatsen (schoorstenen). Wodan had een speer in zijn hand met een slang aan de top (staf) en droeg een dierenhuid om zijn schouders (mantel) en een dierenhoofddeksel (muts).

Middeleeuws-Christelijke traditie
Rond 450 AD werden er kerken in Klein-Azie en Griekenland naar hem vernoemd. In 800 AD was hij officieel erkend als een heilige van de Oosterse Katholieke Kerk. Aanvankelijk was Sint Nicolaos vooral bekend in Grieks-orthodoxe kringen. Vanuit Klein-Azie kwam de Nicolaasviering terecht in Rusland en van daaruit in Lapland en Scandinavie. Sinterklaas’ stoffelijke resten werden door Italiaanse vereerders in 1087 verplaatst naar Bari, dat deel uitmaakte van het Spaanse rijk. Vanaf deze periode raakt de Sinterklaasviering verbreid in zuidwestelijk en van hieruit in noordwestelijk Europa. En in 13e eeuw werd 6 december gevierd als Bisschop St.Nicolaasdag in Frankrijk. Het Sinterklaasfeest was er vanaf de 13e eeuw vooral voor en door kinderen. Er wordt nog nergens melding gemaakt van Zwarte Pieten. Kinderen krijgen eten en presentjes en er wordt een kinderbisschop gekozen en zijn secondanten die extra in de watten gelegd worden. (Blijkens een rekening uit 1360 uit Dordrecht) Sint Nicolaosdag werd gevierd op 6 december, maar de kinderfestiviteiten duurden vanaf 6 december tot 28 december (Onnozele kinderen). Beide dagen hebben met 2 Christelijke heiligen te maken: 6 december is de sterftedag van Sint Nicolaos en 28 december is volgens de Syrische martyrologium de dag van Sint Petrus (en ook Sint Paulus). Eigenlijk was Sinterklaas meer een soort kerstman, zoals hij nog steeds vereerd wordt in zijn geboorteplaats Myra (nu: Demre) en baba Noel genoemd wordt van papa Nicolaos. Tegen het eind van de 15e eeuw was St Nicolaas naast Jezus en Maria de meest geliefde religieuze persoon. Er waren dan ook meer dan 2000 kapellen en kloosters naar hem vernoemd.

Om vele heidense feesten weg te drukken heeft de kerk veel moeite gedaan om die dagen weg te werken, maar de feestdagen waren zo sterk traditioneel verankerd dat uiteindelijk werd besloten deze dagen aan te houden, maargeleidelijk te vervangen door Christelijke heilige figuren.

Latere Christelijke traditie
Spanje:
Door het veroveren van de Nieuwe Wereld wordt Spanje een grootmacht. De Inquisitieperiode wordt ingeluid. Slavenhandel en vervolging. De Sinterklaasviering verdwijnt uit de katholieke landen. Slechts behouden in de Lage landen.

Italie:
In de 16e eeuw dragen de pages of dienstknechten de kleren zoals we nu terugkennen van de Pieten.

Duitsland:
In deze periode ontstaat de mythe van Pieten die zo zwart als roet zijn, van de schoorsteen. Knecht Ruprecht is bekend als Zwarte Piet, omdat hij via de schoorstenen cadeautjes brengt en dus zwart wordt. Het lijkt er wel op dat de rol van Zwarte Piet in de 17e en 18e eeuw vervuld werd door Moorse pages of dienstknechten, die erg in trek waren. Dat de periode samenvalt met de slaventijd, maakt de kans op discriminatoire aspecten waarschijnlijker.

Lage Landen:
In de 16e eeuw komen de Lage Landen onder bestuur van de Spaanse kroon.Misschien dat de Pieten en de Sint, zoals we nu kennen in deze tijd sterkere tradities werden.Vanaf de 17e eeuw nemen de Hollanders de Sinterklaasviering mee naar de Nieuwe Wereld, naar hun kolonie Nieuw Amsterdam (New York). Hier wordt dit feest bekend als Santa Claus, maar wel rond kerst. Het is waarschijnlijk dat de Scandinavische invloed van de Wodan-kerst een rol hierbij heeft gevoerd en het rendierenaspect van de Finse YulePukka (Ouwe Bok?) de kerstman.

N.B. Op een gegeven moment werden de avonden voor een belangrijke feestdag ook gevierd, zoals kerstavond. Vandaar dat Sinterklaas in Nederland verschoof van 6 naar 5 december. Maar in Belgie wordt het nog steeds op 6 december gevierd.

Sinterklaas mag wat mij betreft gevierd worden als kinderfeest. Het beeld van Zwarte Piet is controversieel, maar dit kan makkelijk opgelost worden door Piet te ontdoen van Moorse elementen. Het zou namelijk jammer zijn om een kinderfeest te blijven voorzien van discriminatoire elementen uit de slaventijd, die er oorspronkelijk niet inzaten.

Bandar

Bron o.a.: Encyclopaedia Catholica

Reacties
  1. Gast
    december 6, 2005 om 4:44 am
    Mirjam

    Mooi inzichtelijk verhaal. Vooral dat de oorsprong ligt bij Wodan en de zwarte raven en het vervolgens werd ingepast en gefatsoeneerd door de RK kerk is leuk om te weten. Ik zocht naar de reden waarom Sinterklaas vooral hier speciaal werd gevierd al zovele eeuwen. En dacht dat het vooral de 80jarige oorlog zou zijn die daar invloed op had gehad. Maar zoals zo vaak zijn er veel meer redenen.

  2. Gast
    november 22, 2006 om 8:11 pm
    J. de Bruin

    Ik vind het wel goed dat er een dergelijk onderwerp is geplaatst en de titel is niet verkeerd alleen had het qua inhoud iets beter gemogen qua research.

    Een goede poging!

  3. Gast
    november 24, 2006 om 8:06 am
    Aroena

    Wat een bullshit zeg, sorry hoor. Volg een cursus aan een Universiteit of de historie voordat je ulke onzin uitkraamt.zet even de goede bronnen erbij wil je, en niet zomaar alles klakkeloos kopieren van

  4. Gast
    november 26, 2006 om 1:59 pm
    ROwena S,

    Hey, goed artikel Bandar, en een leuk onderwerp om onder de aandacht te brengen
    groetjes

    Rowena R. S.
    Amsterdam

  5. Gast
    november 29, 2006 om 5:56 pm
    priyanka

    hahha
    aroena je hebt wel gelijk :P:P

  6. Gast
    december 19, 2006 om 6:53 pm
    Van Bandar mag het: joepie!!

    “Sinterklaas mag wat mij betreft gevierd worden als kinderfeest. Het beeld van Zwarte Piet is controversieel, maar dit kan makkelijk opgelost worden door Piet te ontdoen van Moorse elementen. Het zou namelijk jammer zijn om een kinderfeest te blijven voorzien van discriminatoire elementen uit de slaventijd, die er oorspronkelijk niet inzaten.”

    Politiek correct snobisme ten top. Zwarte Piet is rond 1850 verzonnen door een leraar uit Amsterdam. Discriminatoire elementen? Flauwekul!

    Hoewel?: de beschuldiging aan het adres van de Sint van “racisme”, getuigt van een diep gebrek aan respect voor deze belangrijke culturele traditie in Nederland.

    Het Sinterklaasfeest “mag” van jou gevierd worden Bandar? Dankjewel Bandar :roll

    Ps: De “moren” i.e. mohammedanen waren de grootste slavenhandelaren uit de geschiedenis. In sommige “moorse landen” heeft men pas in de 20e eeuw, onder druk van het Westen schoorvoetend een “officieel” einde gemaakt aan de slavernij. Mohammed handelde zelf in slaven.

    :grin

Schrijf een reactie

Login/Register access is temporary disabled