Indiase Sheila Jasanoff, hoogleraar aan Harvard University


Sheila Jasanoff is een verschijning. Niet alleen door de kleurige Indiase sari die ze dagelijks draagt, maar vooral door haar gracieuze gebaren, haar zorgvuldig formuleren in on-Amerikaans Engels, haar ontwapenende lach. Vriendelijk begroet ze haar Nederlandse bezoek in een door boeken gedomineerde werkkamer. In het gelid staan natuurlijk haar eigen boeken, het recente Designs on Nature over de politiek van biotechnologie, het Science at the Bar, over technologie in de rechtszaal en The Fifth Branch, over wetenschappelijke adviescommissies als beleidsmakers. Maar ongetwijfeld prijken tussen alle vakliteratuur, ergens bij de letter J, ook de publicaties van haar man (tevens Harvard-professor), haar zoon (professor aan aangrenzende Massachusetts Institute of Technology) en haar dochter (professor in Virginia).

Sheila Jasanoff wordt internationaal gezien als een van de belangrijkste denkers op het gebied van science, technology & society. Ze studeerde taalkunde in Bonn en promoveerde ook op dat vakgebied. Vervolgens doorliep ze Harvard Law School en werkte enkele jaren als jurist. Daarna begon haar wetenschappelijke carrière aan de Cornell University, in Ithaca, New York. Sinds 1998 is ze als hoogleraar aan Harvard University in Cambridge verbonden. Als visiting professor was ze onder meer werkzaam aan de universiteiten van Yale, Oxford en Kyoto. Ze was fellow van het Berlijnse Wissenschaftskolleg, resident scholar van het Rockefeller Foundation’s Bellagio study center en Leverhulme Visiting professor in Cambridge, Verenigd Koninkrijk. Ze heeft veelvuldig gepubliceerd over risicomanagement, biotechnologie en globalisatie. Haar werk leverde talloze prijzen en toekenningen op. Jasanoff zat onder meer in het bestuur van de American Association for the Advancement of Science en was voorzitter van de Society for Social Studies of Science. Ze is de eerste vrouwelijke professor die een eredoctoraat van de UT ontvangt: Sheila Jasanoff, hoogleraar Science & Technology Studies aan Harvard University in Cambridge, Massachusetts. Jasanoff wikkelt haar sari comfortabel om zich heen en neemt plaats. Op haar praatstoel, zo blijkt. Openhartig en uitgebreid vertelt ze over haar jeugd. Ze wordt in 1944 geboren in Calcutta, India. Moeder doceert, vader is econoom. Omdat haar vader zijn studies in Duitsland voltooide, streeft hij ook voor zijn kinderen een westerse educatie na. Als hij bij de Verenigde Naties gaat werken, verhuist het hele gezin naar New York. Sheila en haar broer gaan er naar een hoog aangeschreven highschool.

Daarna doet ze haar bachelor (wiskunde) op Harvard. Haar vader besluit dat zijn talentvolle dochter na het behalen van haar bachelor een studie scheikunde moet gaan doen, in Duitsland. `Dat voelde alsof ik in een ijskoud bad werd gegooid’, zegt ze. `Ik wilde taalkunde studeren en dat ben ik toen ook gaan doen, aan de universiteit van Bonn. Mijn vader was het daar niet mee eens en hij onterfde me. Mijn toelage werd onmiddellijk stopgezet. Dat klinkt extreem, maar je moet begrijpen, ik kwam uit een traditioneel Indiaas gezin, waar respect en gehoorzaamheid centraal stonden. Mijn vader dacht nu eenmaal dat scheikunde het beste voor me was.’ Er breekt een moeilijke tijd voor haar aan. Ze moet zichzelf zien te onderhouden (`being financially independent felt like victory’) en in het Duitsland van de zestiger jaren is men geen immigranten gewend. `Ik kreeg voor het eerst in mijn leven te maken met racial stereotyping.’ Al in de eerste week Bonn ontmoet ze haar man, een Amerikaanse wetenschapper die, net zoals zij uiteindelijk zal doen, historische taalkunde bestudeert. Terug in Amerika wonen ze een jaar aan de westkust, haar man heeft er een aanstelling op Berkeley. In 1970 verhuist het stel terug naar Cambridge. Jasanoff promoveert in 1973 aan Harvard in het vakgebied taalkunde en krijgt haar eerste kind. Haar man bemachtigt een aanstelling op Harvard binnen het departement taalkunde. Het stel beseft dat ze qua loopbaan eigenlijk in elkaars vaarwater zitten. `Het was een puzzling period’, analyseert Jasanoff. `We moesten twee carrières combineren en kwamen tot de conclusie dat we niet beiden de top in hetzelfde veld konden behalen. Zoveel goede plaatsen waren er niet te vergeven. Dat ik me inschreef voor Harvard Law School was dan ook een strategische beslissing.

Het was een logische keuze dat ík dat ging doen, mijn man is echt gemaakt voor zijn vakgebied, ikzelf had niet zo duidelijk een speciale roeping.’ Tijdens de rechtenstudie krijgt ze haar tweede kind. `Daar was men niet op berekend. Ik kan me herinneren dat mijn baby tijdens een lang tentamen werd binnengebracht zodat ik haar kon voeden. Ik was waarschijnlijk de eerste vrouwelijke student daar met een kind.’ Het juridisch denken en redeneren ligt haar goed. Maar ze wil haar kennis na het behalen van haar graad niet inzetten in de alledaagse rechtspraktijk. `Ik was gewoon niet geïnteresseerd in dat soort problemen, ik wilde samen met andere intelligente mensen werken aan iets dat betekenis had.’ Ze werkt enkele jaren bij een advocatenkantoor dat gespecialiseerd is in milieurecht. Dan, in 1978, komt de carrière van haar man weer langszij, hij kan een aanstelling krijgen op Cornell University, net als Harvard een Ivy League-universiteit (de Amerikaanse eredivisie van acht universiteiten), maar dan in de staat New York. Daar, in Ithaca, neemt ook de academische carrière van Sheila een vlucht. Ze begint als onderzoeker bij het program voor Science, Technology & Society (STS) en klimt gestaag op. Ze publiceert veel over milieuwetgeving en de internationale verschillen daarin. Langzamerhand raakt ze geïnteresseerd in de manier waarop wetenschap, technologie en politieke culturen met elkaar interacteren. Haar werk valt op en wordt gewaardeerd, maar een eigen department, een eigen vakgroep ontbreekt. Cornell vindt een creatieve manier om haar tóch een vaste aanstelling te geven, dit tot ergernis van minder fortuinlijke collega’s. `Noem het academic jealousy’, zegt Jasanoff fijntjes. Ze schetst een geschiedenis van fondsenwerving, tegenslagen, successen, het schrijven van talloze voorstellen, haar eerste boek.

Na bijna tien jaar gaat ze oogsten. Ze wordt directeur van het STS-program en mag dan eindelijk in 1991 hoofd worden van een eigen departement STS. Het opbouwen en uitbouwen daarvan ziet ze als `het absolute hoogtepunt’ van haar carrière. In totaal werkt ze twintig jaar op Cornell. Aan die periode komt een einde wanneer haar man een baan accepteert op Harvard. Sheila volgt hem (`it’s the story of my life’); Harvard heeft ook een mooie post voor haar. `Cambridge voelt voor ons toch het meeste als thuis, we hebben nergens zoveel geleerd als daar’, verklaart ze de verhuizing. `Ook is Harvard wetenschappelijk gezien een meer centrale plek. Op Cornell voelden we ons altijd wat afgesloten van de rest van de wereld.’

Reacties

Schrijf een reactie

Login/Register access is temporary disabled