Woordenstroom die als een wastrommel werkt


WOORDENSTROOM DIE ALS EEN WASTROMMEL WERKT Bij Surinaamse poëzie treedt muziek steeds compenserend en als gelijkmaker op indien het vers op zich onvoldoende amusante kost is voor het meestal ongeïnteresseerde publiek. Surinamers zijn van huis uit niet als bijvoorbeeld Russen die dichters en schrijvers een keizerlijke status toebedelen. Het schrijfproces bij de Surinaamse gemeenschap heeft daarom steeds een duw in de rug nodig om zich krakend en piepend over het mulle zand te kunnen voortbewegen. Dichters en schrijvers zouden volgens de volksmond in te delen zijn bij de categorie malloten. Sinds het aantreden van een hoogleraar in de Caraïbische letteren zou je kunnen verwachten dat de situatie er beter op zou zijn worden. Het tegendeel is echter waar! Vanwege de strengere toepassing van de Surinaamse gunning-politiek door deze hoogleraar is die er juist slechter op geworden Als je in die samenleving je woede en drift moet bekoelen dan doe je dat door iemand de hersenpan in te slaan en zeker niet door je emotie te ontladen in de vorm van literatuur, in bijvoorbeeld poëzie.

Uitgeverij In De knipscheer heeft in de vorm van een multimediaal eerbetoon aan de klassieke dichters, Trefossa, Shrinivasie en Dobru een boekwerk uitgebracht onder de titel: De stilte van het ongesproken woord . De gekozen gedichten, de levensschetsen van de dichters en de interviews hebben als intentie om een zo groot mogelijk publiek te kunnen interesseren voor deze publicatie. Hieronder een sonnet van de dichter Trefossa die binnen de Surinaamse literatuur de enige is die een genre als het sonnet beoefende.

BRO
verstoor niet mijn gedachten nu,
en roep mij niet om ergens heen te zien,
vandaag stuwt mijn hart mij om te gaan
tot aan een stille kreek, ver weg

zeg niet dat ik alleen maar weg wil lopen
omdat ik bang zou zijn voor strijd en pijn,
maar ’s werelds rumoer heeft mij zo ingesloten,
wat moest ik doen? Mijn bloed wil rust.

daar aan de kreek zal ik dromenland zien,
waar alle dingen zoeter zijn dan hier
en schrikverhalen mij niet zullen hinderen.

Als ik ben teruggekeerd zal ik wellicht geworden zijn
een beetje beter mens
die kan lachen, slaag kan dragen

De beste eigenschap van de dichter Trefossa is dat hij zijn verstandelijke begrip van woorden tot het uiterste heeft kunnen erotiseren en dat hij zijn zintuiglijke waarnemingen heeft kunnen verstoffelijken. Bij hem bestaat er een duidelijke spanning tussen het zintuiglijke en de techniek, tussen de betovering en de realiteit. De gedachte in dit sonnet roept woor¬den op en de woorden weer de gedachte. Dit vers roept enkel en alleen door zijn techniek een emotioneel effect op maar daarbij riskerende dat een emotionele impuls een gedicht volstrekt kan doen bederven. Je krijgt dan een schrijnend beeld dat verrezen lijkt te zijn uit een weinigzeggende impressie. De dichter geeft een bedrieglijk beeld van de werkelijk¬heid en tart alle wetten van de logica. Toch voert hij een cerebraal spel op en laat zich meeslepen door de zinnelijkheid van de klank; Hij slaagt erin om zijn nuchterheid te verdonkeremanen of te benadrukken . In dit sonnet is er ook sprake van uiterste mengvormen, met vervloeiende grenzen. Het is langs de weg van het cerebrale dat zijn emoties en zintuiglijke realiteit tot woorden zijn verworden.

De dichter Dobru die Cynthia Abraham postuum tot een promovendus van zijn poëzie wist te verleiden en zich ook dito een eredoctoraat op de hals wist te halen schermde in leven met zijn woorden op dezelfde wijze zoals een marktkoopman klanten naar zijn kraam lokt:

Ik lever strijd
met mezelf
de ene kant de leugen
de andere kant de waarheid
welke kant zal ik laten overwinnen
ik die strijd lever tegen mijn veranderlijke geest”.

Met zijn woorden luchtte Dobru zijn opgekropte gemoed terwijl hij eens vanuit zijn hoedanigheid als politicus met zijn woorden het publiek de vermoedelijke aanwezigheid van her¬sens bij zijn beroepsgroep voorspiegelde. De dichter Dobru heeft tijdens zijn dichterlijke nijverheid zijn woorden voordurend ver¬vuild, besmet, verkracht, opgeblazen en machteloos gemaakt. Hij had zich gemanoeuvreerd in het centrum van een steeds wijder wordende kring van taalvervuiling. Hoe dichter de cirkel zich om de taal van deze dichter sloot, des te benauwender het voor hem werd. De wijdste cirkel om hem heen was de taal van alledag, de woorden ter communicatie. Maar de cirkels werden allengs nauwer, er slopen steeds meer bijbedoelingen binnen. De taal werd bij hem façade, massage, bar¬ricade. Het begon bij hem heel onschuldig met de taal in zijn populaire vers Wan Bon maar de subtiele mas¬sage werd al snel een botte misleiding: zijn woorden verloren hun betekenis.

De dichter Shrinivasie moet vast voortdurend op zijn hoede geweest zijn want hij waakt als een sluismester dat de zuiverste woorden het spectrum van zijn poëzie binnen stromen. Hij verzorgt het gebied van zijn poëzie als verheven kunst. In de binnenste cirkels van de taal houdt deze dichter zijn poëzie allerminst heilig en voorkomt dat hij in het nauw wordt gedreven.

Wat zijn woorden eigenlijk?
Een land
Het vaderland van de dichters
De woonplaats van de dichters
wat zijn woorden eigenlijk?
Een mond
Zij schenken troost
en scheppen geluk
Vrucht van de gedachten
en uiting van het hart zijn zij.

Helemaal in het middelpunt van de cirkel zit de poëzie: daar geldt de eis van zuiverheid het meest. Naarmate het praktische woord bij deze dichter oprukt groeit de behoefte van de dichter om zijn woorden te ‘wassen’, ze van het onzuivere te ontdoen, ze te ontsmetten. Dit geeft de dichter de mogelijkheid om bijvoorbeeld de terug¬keer van het rijm en ander klassiek instrumentarium niet uitsluitend te zien als modieuze nostalgie. Binnen dit cirkelbeeld kan men de poëzie van Shrinivasie ook opvatten als het laatste toevluchtsoord voor de taal in een ‘woordvijandige’ wereld, als de bijna luchtledige kolom in het hart van een zwarte maalstroom. De ijlheid van zijn woordenstroom werkt als een wastrommel waarin de woorden voortdurend worden gereinigd. In de poëzie van Shrinivasie wordt de oor¬spronkelijke lading van de woorden gehandhaafd of juist gemodificeerd door ze in een gesloten spanningsveld te plaatsen. Het denken ¬begint dan hier tot leven te komen.

Titel: De stilte van het ongesproken woord
auteur: Geert Koefoed; Hein Eersel; Cynthia Abrahams
Aantal pagina’s: 136
Uitgever: Knipscheer, Uitgeverij In de
ISBN/ISBN13: 9789062658527

De stilte van het ongesproken woord

Reacties

      Schrijf een reactie


      Let op. Het e-mailadres is niet verplicht maar hou er rekening mee dat deze wel gepubliceerd.

      Register New Account
      Wachtwoord opnieuw instellen